Nấm tràm đầu mùa mưa ở Đức Huệ

Chuyến đi Đức Huệ cuối tuần đã được gút và sẽ khởi hành vào sáng thứ sáu 10/5/2011. Mục tiêu chuyến đi là theo chân mấy người dân đi dặm cá lia thia gần cuối mùa ở tận đồng bưng Bình Thành.

Ngữ Yên

Bình Thành là một vùng đất trũng thấp có đồng lầy ngập nước (còn gọi là vùng bưng trấp), xen lẫn với những giồng đất tạo nên một địa hình phức tạp, giáp với Campuchia. Nơi đây từng là chiến khu của hai cuộc chiến tranh.

Đầu tuần còn kiểm tra lần cuối là xứ ấy chưa mưa. Vậy mà thứ tư, thứ năm trời đổ cơn mưa lớn. Thúi hẻo! Vì mưa lớn nước ở đồng bưng nhiều là cá đi hết. Không ai đi dặm nữa. Lúc này, người ‘đâm hà bá’ ở đây chuyển sang vớt cá bãi trầu về bán cho người ta làm mắm.

Nhưng đã hẹn, không thể không đi. Và, biết đâu Tái ông thất mã? Mà thật, nhờ vậy lần đầu tiên trong đời được nhìn thấy tận mắt những tai nấm tràm tươi.

Tràm là thứ cây chịu được đất phèn. Người dân ở vùng này lên luống trồng tràm. Những con mương dọc theo luống chỉ có năn mọc và mùa nắng cá lia thia mượn những chùm năn già úa làm ‘thảo am’. Những cây mưa đầu mùa làm đất khô cằn trở ẩm, nấm mọc lên từ những lớp lá mục dưới tán rừng tràm.

Mấy năm trước, nhờ ông anh Lý Thân, một người nghèo mê đồ cổ đã ra người thiên cổ, rủ về quê ở Lái Thiêu ăn giỗ mà biết được nấm tràm khô. Biết được người đàn bà mấy chục năm ngồi bán nấm trong chợ Lái Thiêu. Vừa bán nấm khô, vừa ngâm nước sẵn một mớ nấm, dành cho hạng khách hàng bận rộn không có thời giờ ngâm cho nấm nở và cát lóng bớt xuống đáy nồi.

Một thời gian cũng lâu lâu trở lại, bà bán nấm vẫn còn đấy. Dự tính mua ít nấm ngâm sẵn, mua luôn con cá lóc đồng, đem ra chỗ quán Tư Quốc ở khu Cầu Ngang nhờ cô chủ quán nấu lại bữa cháo cá lóc nấm tràm được cô nấu cho mấy năm trước, hồi mới biết nấm tràm được ít lâu.

Nhưng lần này bà không có nấm ngâm sẵn. Có lẽ hàng ế ẩm. Ước mơ tan tành như vại sữa của cô Perette trong thơ ngụ ngôn của Lafontaine. Để chẳng bõ công ra Lái Thiêu, thôi thì ghé lại quán Tư Quốc làm bữa thỏ. Hỏi ra, mới biết bà chủ quán đi vắng. Cũng may là không có nấm ngâm sẵn, không mua cá… Mới nhớ, bà chủ dặn: “Có muốn ăn gì, phải gọi điện báo trước.” Nhưng vẫn thích tự mình trở lại cái không gian sạp nấm của bà bán nấm từ thời còn con gái đến nay đã ngót nghét 70.

Mưa hai cây, ở đồng bưng Bình Thành, cách thị trấn Đông Thạnh khoảng hai chục cây số, cách cửa khẩu Tho Mo bảy, tám cây số, đã có những chồi nấm đầu mùa nhú lên. Nhân, một thanh niên ở Đức Huệ, chuyên nghề dặm cá lia thia, mà tôi có lần nói đến trong bài “Lia thia quen… hủ mắm chua”, hôm đó kiếm cá chẳng được mấy vì nước nhiều quá. Để khỏi lỡ ngày công, anh vào hú hoạ trong khu rừng tràm và hái được một mớ nấm.

Bình Thành với những con đường tràm keo mọc thành vòm chạy qua những đồng bưng thật thơ mộng. Dẫu biết rằng vùng đất cằn này chẳng cây gì sống nổi ngoài tràm keo, nhưng cái xanh mát của tràm như đánh lừa người mới đến. Trong khi nước ở những con rạch trong veo mới biết đất phèn đến cỡ nào.

Nấm tràm tôi thấy hôm ở Đức Huệ có màu nâu trên mũ và thân có đoạn trắng đoạn nâu. Trong khi nấm tràm khô thì nâu đen toàn phần. Gần đây tôi mới biết nấm không phải là thực vật. Vì thực vật nhứt thiết phải sống bằng ánh nắng trời, cần nắng để tạo diệp lục tố. Còn nấm thì không. Phần nấm từ dưới đất mọc lên chỉ là một bộ phận của nấm. Cả đời chúng sống cộng sinh với rễ cây dưới lòng đất chẳng tơ hào chút nắng… 

Trưa hôm đó, ngồi ăn cháo nấm tràm cùng mấy người dân địa phương. Nấm tràm đắng, nhưng ăn một tai xong mà chiêu chút nước lạnh là thấy ngay cái hậu ngọt của thứ nấm này. Bởi đắng, trong tiếng Anh, nấm tràm có tính ngữ bitter đứng trước từ bolete. Cháo nấm tràm tươi nấu cá lóc dễ gì được ăn lần thứ hai, nên ăn quên thở. Đã đời với vị đắng ngọt của nấm.

Lần trước ăn nấm tràm khô, lại gió hiu hiu từ con kinh ở Cầu Ngang thổi về, cả bàn ai cũng buồn ngủ làm một phen hoang mang. Lần này không gặp lại cơn buồn ngủ ấy.

Một ông già tên Út, người địa phương nói trong bữa cháo: “Nhưng nấm tràm keo không ngon bằng nấm tràm cừ đâu.” Phải thế không? Tràm keo là tràm đang được thổ dân trồng ở vùng Đồng Tháp Mười đất trũng, nhiều phèn này. Tràm cừ là loại tràm nước phân bổ ở các vùng nước nhiễm mặn. Tôi đã có dịp lội nước rừng tràm ở U Minh Hạ, xem người ta gác kèo ong. Nhưng nước ngập phần lớn trong năm, tràm mọc ở đâu? Hay là phải đến mùa khô, nước cạn, đất đạt độ ẩm nhứt định, nấm tràm mới lú lên? Đến nay vẫn chưa tìm thấy câu trả lời. Tìm khắp hết google chỉ thấy nói có một loại nấm tràm. Chắc chỉ có người dân sống nghề rừng ở U Minh có thể giải đáp mà thôi. Hẹn với lòng, lần sau có đi U Minh phải hỏi cho ra nấm tràm cừ.

Ngữ Yên, (trích sách “Sài Gòn ẩm thực sắc sắc không không“) ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.