Hương vị lắt léo

Vào siêu thị mua thực phẩm, đọc nhãn thấy trong thành phần có xài “hương vị tự nhiên” (natural flavor). Người tiêu dùng  mừng húm, mấy thứ này chắc là chiết ra từ rau củ quả trái cây,…Mũi ngửi, lưỡi nếm toàn là thứ zin, lành mạnh, chơn chất. Nhà sản xuất mà biết bạn nghĩ thế, họ sướng rên cả người. Họ khai báo thật thà đấy nhé!

Vũ Thế Thành

Quảng cáo là chơi… chữ

fries 1

Năm 1997, McDonald (McD) phải đối diện với vụ kiện khoai tây chiên. Nguyên đơn là những người ăn chay. Họ kiện McD đã dùng chất chiết xuất từ thịt bò (beef extract) trong khoai tây mà không khai báo.

Thành phần nguyên liệu McD khai chính thức gồm: khoai tây, dầu thực vật tinh khiết và hương vị tự nhiên (natural flavor). Tuy nhiên khi hội những người ăn chay ở Mỹ truy hỏi, McD không phủ nhận có xài chất chiết xuất thịt bò. Họ trả lời bằng fax cho hội rằng “ hương vị tự nhiên dùng trong khoai tây chiên có nguồn gốc động vật”

Luật sư bên ăn chay phản ứng, hãng McD không đề cập gì đến thịt bò, mà chỉ khai là dùng dầu thực vật tinh khiết (pure). Điều này đã làm những người ăn chay có ấn tượng mạnh rằng, khoai tây chiên của McD không dính dáng gì tới thịt.

Luật sư của McD trả lời: McD chưa bao giờ nói với khách hàng rằng khoai tây chiên của họ thích hợp với người ăn chay. Và nhấn mạnh rằng, việc sử dụng từ “natural flavor” thay cho “beef extract” là theo đúng với hướng dẫn của FDA (Cơ quan quản lý Thực và Dược phẩm) Hoa Kỳ.

Mỹ là xứ sở của luật và lách luật. Trong trường hợp này, McD hoàn toàn chơi đúng luật đến từng centimet. Dù không bị luật pháp làm rầy rà, nhưng hình ảnh McD bị méo mó trước công chúng thì cũng không hay, mặc dù người ăn chay ở Mỹ là con số quá nhỏ.

Hãng McD sau đó cũng dịu giọng phân trần, khoai tây chiên được chế biến qua hai công đoạn: chiên sơ bộ, có xài tí tẹo chất chiết xuất thịt bò. Sau đó làm đông lạnh và vận chuyển tới các cơ sở nhượng quyền (franchises) khắp nơi trên thế giới. Và ở đầu cuối này chỉ còn chiên lại bằng dầu thực vật (100%). Ai cũng thấy, người mua thấy frõ ràng, khoai ây McD chiên bằng dầu thực vật.

Cũng biết sợ…

Nhưng có một phân khúc khách hàng mà McD không dám đùa… dai. Vừa mới dịu giọng, luật sư Riker của McD đã mau mắn khẳng định ngay, ở tị trường Ấn Độ, khoai tây chiên McD không xài thứ gì có dính tới thịt bò.

Ấn Độ là xứ sở của đạo Hindu (Ấn Độ giáo), xem bò là thần linh. Đụng phải thứ dữ thì đại gia cũng biết sợ, đâu dám xài tới cái…lưỡi.

 đụng tới tôn giáo, linh vật của người ta thì chỉ có nước đốt… nhà.

Tự nhiên như…“hương vị tự nhiên”

Chất tạo hương vị (flavorants) được chia làm 3 loại:

  • Loại tự nhiên (natural flavoring) là những chất được chiết xuất từ thảo mộc hay động vật bằng phương pháp vật lý, vi sinh hoặc enzyme
  • Loại giống tự nhiên (nature-identical flavoring), là chất được tổng hợp bằng phương pháp hóa học, mà về cấu trúc phân tử hay cảm quan giống với chất tạo hương vị tự nhiên
  • Loại nhân tạo (artificial flavoring) thường có nguồn gốc từ dầu hỏa qua chưng cất và thêm nhiều phản ứng khác. Về mặt cấu trúc hóa học khác với loại tự nhiên, nhưng về cảm quan thì tương tự .

Theo cách hiểu trên, thì bột ngọt cũng là hương vị tự nhiên, vì nó được làm từ quá trình lên men khoai mì, mật đường,.., sau đó mới lọc, acid hóa, kết tinh,…  Còn nhiều thứ khác nữa cũng được gọi hương vị tự nhiên, nhưng đâu dễ gì tách bạch tự nhiên hay không. 

Gia vị (spices) là chuyện rườm rà và hỗn hợp của nhiều thứ, chẳng lẽ phải khai đủ tiêu hành ớt tỏi, ngò tây, ngò ta,  rồi biết bao loại thảo mộc (herbs) khác liên quan đến bí quyết gia truyền, mà toàn là hỗn hợp tự nhiên thứ thiệt, không qua phản ứng hóa học nào, gọi là hương vị tự nhiên thì cũng đáng. Nhưng hàng nhái thì vẫn vô tư quảng cáo là tự nhiên như… “hương vị tự nhiên”.

Cũng nên lãng tai với quảng cáo

Mỗi nước có quy định khác nhau một chút về hương vị tự nhiên, chủ yếu liên quan đến kỹ thuật chiết xuất. Ở Mỹ thoáng hơn, hương vị có nguồn tự nhiên là được, miễn là không đụng tới dinh dưỡng. Còn Châu Âu siết chặt hơn, họ kiểm đầu cuối, thấy chất nào có vấn đề là “chặn” lại, cấp mã số E (phụ gia thực phẩm) để nhà sản xuất khỏi “nhầm” qua hương vị tự nhiên.

Con người văn minh dùng khoa học để chế ngự tự nhiên phục vụ mình, rồi lại cảm thấy dường như tự nhiên thoải mái hơn, an toàn hơn, ít ra là về  ẩm thực, nào là rau thủy sinh, thịt hữu cơ, và hương vị tự nhiên, nhưng tự nhiên đến cỡ nào lại là chuyện khác.

Quảng cáo thực phẩm là trò chơi chữ nghĩa lách luật. Ở VN thì thừa “tự do”  lắt léo nhất là sữa, gia vị và thực phẩm chức năng.

Vũ Thế Thành

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.