Bữa ăn di động của chúng tôi có bao nhiêu bắp?

Về sau, tôi tìm ra một cách khác để tính xem chúng tôi đã ăn bao nhiêu bắp ngày hôm đó. Tôi nhờ Todd Dawson, một nhà sinh vật học ở Berkeley, cho chạy một bữa ăn của McDonald’s qua cái quang phổ kế đồ sộ của anh và tính toán số lượng các bon có nguồn gốc từ cây bắp trong đó.

Michael Pollan

Về lâu dài thì người ăn sẽ phải trả giá đắt
cho lượng calo rẻ này: béo phì, tiểu đường típ 2, bệnh tim mạch.

Thật khó có thể tin được rằng bản dạng của các nguyên tử trong một chiếc bánh hăm bơ gơ hay một lon Coca được duy trì từ cánh đồng tới tận quầy bán đồ ăn nhanh, nhưng dấu hiệu nguyên tử của những đồng vị các bon đó là không thể phá hủy, và quang phổ kế vẫn đọc được. Dawson và đồng nghiệp Stefania Mambelli đã tiến hành một cuộc phân tích chỉ ra một cách tương đối lượng các bon chứa trong các món khác nhau ở thực đơn của McDonald’s có xuất xứ từ bắp, và lập một biểu đồ. Sô đa nằm trên đỉnh, không phải là điều đáng ngạc nhiên vì sô đa hầu như không chứa thành phần nào khác ngoài chất tạo ngọt từ bắp, nhưng hầu như bất cứ thứ gì khác chúng tôi ăn đều cho thấy có chứa tỷ lệ bắp cao. Để khỏi dài dòng, tôi đưa ra đây kết quả mà phòng thí nghiệm đó đã tính toán bữa ăn của chúng tôi: sô đa (100% bắp), sữa lắc (78%), nước xốt trộn xa lát (65%), thịt gà băm viên (56%), hăm bơ gơ kẹp pho mát (52%) và khoai tây chiên (23%). Nhìn qua quang phổ kế, bữa ăn có vẻ thật đa dạng trong mắt của loài ăn tạp hóa ra lại là bữa ăn của một loài ăn chuyên biệt. Nhưng lúc này, đây là thứ mà người ăn công nghiệp đã trở thành: gấu túi ăn bắp.

VẬY THÌ SAO? Tại sao chuyện chúng ta trở thành loài ăn bắp mà thế giới chưa từng thấy lại phải là chuyện hệ trọng? Đó có nhất thiết phải là một điều tệ hại không? Câu trả lời tùy thuộc vào chỗ đứng của chúng ta.

Nếu ta đứng trong ngành kinh doanh nông nghiệp thì việc chế biến bắp rẻ thành bốn mươi lăm món khác nhau trong thực đơn của McDonald’s là một thành tựu ấn tượng. Đó chính là giải pháp cho những mâu thuẫn trong nền nông nghiệp của chủ nghĩa tư bản, thách thức phải tăng lợi nhuận của ngành công nghiệp thực phẩm nhanh hơn tốc độ tăng dân số của nước Mỹ. Những khẩu phần ăn ngoại cỡ chứa các bon từ bắp giá rẻ giải quyết vấn đề dạ dày cố định; ta có thể không tăng lượng người ăn ở Mỹ, nhưng lại tìm ra cách tăng sự thèm ăn của họ, và điều này cũng có ích gần bằng như vậy. Judith, Isaac và tôi ngốn hết 4.510 calo vào bữa trưa – hơn một nửa lượng calo mà chúng tôi nên tiêu thụ trong một ngày. Chắc chắn chúng tôi đã hoàn thành vai trò của mình trong việc nghiền bớt lượng bắp dư thừa (chúng tôi cũng đã tiêu thụ khá nhiều dầu mỏ, và không chỉ vì chúng tôi đang ở trong xe. Để trồng và chế biến được 4.510 calo trong thức ăn, phải tốn ít nhất gấp mười lần lượng calo năng lượng hóa thạch, tương đương với 5 lít dầu mỏ).

Nếu ta đứng trên một nấc thấp của chiếc thang kinh tế thì chuỗi thức ăn bắt nguồn từ bắp của chúng ta đem lại những lợi ích thực sự: không hẳn là đồ ăn giá rẻ (vì cuối cùng người tiêu dùng vẫn phải trả thêm chi phí gia tăng cho quá trình chế biến) mà là lượng calo giá rẻ ở nhiều hình thức hấp dẫn. Tuy nhiên, về lâu dài thì người ăn sẽ phải trả giá đắt cho lượng calo rẻ đó: béo phì, tiểu đường típ 2, bệnh tim mạch.

Tuy nhiên, nếu ta đứng ở nấc thấp nhất của chiếc thang kinh tế thế giới thì chuỗi thức ăn khởi nguồn từ bắp của Mỹ sẽ giống như một thảm họa thuần túy. Ở trên tôi từng đề cập đến vấn đề toàn bộ sự sống trên trái đất có thể được xem như một cuộc cạnh tranh giành lấy năng lượng do thực vật tổng hợp được và dự trữ dưới dạng các bon hyđrat – nguồn năng lượng được chúng ta đo bằng calo. Lượng calo được tạo ra từ đất trồng trọt trên thế giới mỗi năm có một giới hạn nhất định, và một bữa ăn công nghiệp bao gồm thịt và thức ăn chế biến sẽ tiêu thụ – và lãng phí – một lượng quá lớn loại năng lượng đó. Ăn bắp trực tiếp (như người Mexico và nhiều người châu Phi vẫn làm) là cách tiêu thụ hoàn toàn năng lượng trong số bắp đó, nhưng khi ta cho một con bò đực hay một con gà ăn chỗ bắp đó, 90% năng lượng bị mất đi – vào xương hay lông hay da, để nuôi sống và phục vụ quá trình chuyển hóa của chúng. Đây là lý do những người ăn chay ủng hộ việc ăn ở “nấc thấp của chuỗi thức ăn”: cứ tiến thêm một bậc trên chuỗi thức ăn thì lượng năng lượng thực phẩm lại giảm đi mười lần, đó là lý do tại sao trong bất cứ hệ sinh thái nào tỷ lệ động vật ăn thịt cũng chỉ chiếm một phần nhỏ so với số con mồi. Nhưng chế biến thực phẩm cũng đốt cháy năng lượng. Điều này nghĩa là lượng năng lượng thực phẩm mất đi trong quá trình làm ra một món như gà băm viên McNugget đủ để cho nhiều đứa trẻ ăn chứ không chỉ con tôi, và đằng sau số 4.510 calo mà ba chúng tôi đã ăn trong bữa trưa đó có hàng chục nghìn calo bắp có thể được sử dụng làm thức ăn cho rất nhiều người đang bị đói.

Và chuỗi thức ăn từ bắp này sẽ trông thế nào nếu ta đứng giữa một cánh đồng bắp? Điều đó tùy thuộc vào việc liệu ta là người trồng bắp hay là cây bắp. Đối với người trồng bắp, ta có thể nghĩ rằng việc bắp hóa hệ thống thức ăn của chúng ta có thể góp phần đem lại lợi ích cho người trồng, nhưng thực ra là không. Chiến thắng của bắp là kết quả trực tiếp của việc sản xuất dư thừa, và đó là thảm họa cho những người trồng nó. Việc độc canh bắp cũng hủy hại đất đai của người nông dân, ô nhiễm nguồn nước tại địa phương và ảnh hưởng xấu tới sức khỏe chung của cộng đồng cũng như sự đa dạng sinh học của cảnh quan, sức khỏe của tất cả những sinh vật sống ở khu vực trung hoặc hạ lưu con sông. Và không chỉ những sinh vật đó, bắp giá rẻ cũng đã làm thay đổi, theo hướng tệ hại hơn nhiều, cuộc sống của vài tỷ động vật nuôi lấy thịt, những loài lẽ ra đã không phải sống trong trại chăn nuôi tập trung nếu không có cái đại dương bắp mà những thành phố gia súc này trôi nổi trên đó.[…]

Michael Pollan

Nguồn: The Omnivore’s Dilemma, A Natural History of Four Meals, Nguyễn Học dịch

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.