Gió Tu Oa, đặc sản của xứ Tu Bông

Lời biên tập: Một thung lũng nằm lọt thỏm giữa mũi Gành Bà (núi Tân Dân) và mũi Cổ Mã, mùa gió bấc gió lồng lộn không thoát ra được, tạo thành kẽ “Eo Gió”. Gió ở đây nổi tiếng nên mới được liệt vào hàng ‘đặc sản’ của Phú Yên-Khánh Hòa – “gió Tu Oa, mưa Đồng Cọ, cọp Khánh Hòa, ma hòn Lớn”…

Cát Hạnh

Cực Bắc tỉnh Khánh Hòa, dưới chân phía Nam Đèo Cả, có Núi và Biển Đại Lãnh, Núi non xanh tươi, hùng vĩ, bãi biển phẳng lì, mơ mộng; non xanh nước biếc thật là Sơn Thủy hữu tình.

Phong cảnh Đại Lãnh từ xưa đã được liệt vào hàng những danh lam thắng cảnh của đất nước. Năm 1836, Vua Minh Mạng cho thợ chạm hình phong cảnh Đại Lãnh vào một trong chín chiếc đỉnh đồng lớn (cửu đỉnh) trang trí trước Thế Miếu. Thửa xưa, rừng núi nơi đây rất rậm rạp chạy ra tận biển nên khí hậu rất lạnh (Lãnh là lạnh, đại là nhiều, là lớn). Đại Lãnh là lạnh lắm (Địa danh này xuất xứ từ chữ Hán).

Một thung lũng có chiều dài độ 15 km dọc theo Quốc Lộ 1 bây giờ, phía Nam có mũi Gành Bà (cách thị trấn Vạn Giã 6 km) – một nhánh nhỏ của dãy Trường Sơn đâm ra gần tới biển (nay gọi là Tân Dân, nơi khai thác đá granit – CK); phía Bắc có đèo Cổ Mã – một nhánh nhỏ của dãy Trường Sơn đâm ra tận biển. (Đèo Cổ Mã đã được xây hầm – CK).

Thuở xưa vùng này rất hoang vu vì rừng núi rậm rạp chạy ra tận biển. Mặt trước là biển, cách bờ không bao xa có Đụn Cát trắng Tuần lễ (đã được xây thành đường ra đảo Đầm Môn – CK), có các hải đảo như hòn Mao, hòn Một, hòn Ong, hòn Điệp Sơn, hòn Lớn che chắn…

Cuối thu, sang đông, mùa gió bấc thổi qua kẽ “Eo Gió” như quạt máy cho chạy trong một cái hồ. Gió không thông, thổi giật tới, giật lui, cây cối oằn oại, cành lá xào xạc phát ra âm thanh “Tu oa, Tu oa” như trẻ sơ sinh khóc nên người ta gọi địa phương này là “Tu Oa” (dân địa phương phát âm là tu qua hay tu va). (Địa danh này xuất xứ từ tượng thanh).

Theo “Đại Nam liệt truyện,” năm Bính dần (1806), Vua Gia Long tuyển Bà Hồ Thị Hoa, con của Phúc Quốc Công Hồ Văn Bôi người làng Bình An (Biên Hòa) làm vợ vua Minh Mạng. Bà có đủ 4 đức tính: Thục, Thân, Hiền, Trinh. Năm Đinh Mão (1807, bà sinh Hoàng tử Nguyễn Phúc Tuyền (tức Vua Thiệu Trị), chỉ 13 ngày sau khi sinh, bà mất mới có 17 tuổi.

Vua Gia Long thương tiếc vô cùng. Ông xuống dụ cấm thần dân không được gọi tên Hoa. Mỗi khi gặp chữ này thì chữ này thì đọc trại ra là Ba, Huê, Hóa, hay Bông…

Có lẽ vì thế, từ Gia Long trở về sau một số nhơn danh (tên người), một số địa danh (tên địa phương) bị thay đổi cách đọc, cách gọi. Ví dụ: chợ Đông Hoa gọi là chợ Đông Ba; tỉnh Thanh Hoa gọi là tỉnh Thanh Hóa; Hoa kỳ gọi là Huê Kỳ; hoa lợi gọi là huê lợi; Hoa Dung Đạo gọi là Huê Dung Đạo; hoa sen gọi là bông sen; hoa lài gọi là bông lài; Tu Oa (Tu Qua) đổi là Tu Bông ngày nay.

Ở quê tôi, thập niên 40 có ông phú hộ tên Hoa (từ Bình Định trở vào, người ta phát âm Hoa thành Qua hay Va), dân địa phương gọi trại ra là Ông Quơ, ruộng của ông Quơ, trâu của ông Quơ… hôm qua thì nói là hôm quơ …

Tôi đã có dịp làm việc tại đây (Tu Bông) khá lâu (hơn 5 năm). Tôi rất hiểu rõ vùng này. Từ cuối thu “Bấc rải” (bắt đầu có gió bấc), rồi suốt cả mùa đông, rồi đến tháng giêng “động dài”, tháng hai “động tố”, suốt cả sáu bảy tháng trời, gió thổi suốt ngày luôn đêm.

Ngọn cỏ đứt sạt sạt, tàu chuối (lá chuối) te tua, hoa trái rụng đầy gốc, lúa má ngã rạp; gặp kỳ lúa trổ, hột rụng hết chỉ còn trơ cộng rạ! Một giạ giống cấy tại Đồng Điền cách đó vài ba cây số, người ta gặt được ba bốn chục giạ lúa, còn tại vùng này chỉ gặt được năm bảy giạ là cùng!

Những ngày gió to, trên đường cái quan (quốc lộ 1) không có một loại xe nào dám di chuyển, ngoại trừ ô-tô và xe bò (cũng đã có xe Jeep lính Việt Nam Cộng Hòa bị gió thổi lọt xuống ruộng – CK). Xe ngựa cũng không dám đi. Còn xe đạp thì dắt cũng bị gió hất lọt xuống ruộng nói chi là ngồi trên xe!

Về mùa gió, cứ trông lên “EO GIÓ” ở dãy núi phía Tây bắc Tu Bông (dãy Trường Sơn): không có mây là có gió ít; có mây trắng là gió nhiều; có nhiều mây trắng lẫn mây đen là vừa mưa to vừa gió lớn.

Những ngày mưa to gió lớn đừng hòng đội nón lá hoặc đi dù! Nông dân địa phương này, kể cả các em chăn trâu, chăn bò đều dùng áo tơi lá, nón gụ. Áo mưa nylon không chịu nổi sức gió ở xứ này.

Gió ở đây khiếp thật! Chắc chắn trên toàn cõi Việt Nam ta không có nơi nào có gió mạnh thổi từ ngày này qua ngày nọ suốt sáu bảy tháng liền như ở Tu Bông.

Đó là tôi chưa đề cập đến mùa gió lào (địa phương gọi là gió Nam), từ tháng tư đến tháng bảy âm lịch, gió thổi nóng như lửa, cát bụi tung bay mù mịt.

Mùa hè, mùa gió Nam, nhiệt độ nơi đây cao nhất so với tất cả các nơi khác trong tỉnh! Bạn đọc không tin, cứ hỏi đồng hương quê Tu Bông sẽ rõ là tôi không vẽ rắn thêm chân chút nào?

Cát Hạnh

Nguồn: http://nhatrang.org (trích)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.