Ăn cháo hàu kể chuyện tình hàu

Mỗi sáng nhìn dòng người đứng chờ tới lượt những con hàu đã mua của mình được cạy lấy thịt tại một tiệm bán hàu Cần Giờ trên đường Võ Văn Kiệt, gần cầu Calmette, mà nản lòng. Nhưng thế giới bất đối xứng của loài hàu lại là một chuyện hết sức thú vị.

Ngữ Yên

Hàu có nhiều huyền thoại. Quên đi Chủ nghĩa dinh dưỡng xem nó gồm những chất bổ gì, nó giàu kẻm như thế nào, v.v., chúng ta chỉ tìm đến sự thú vị trong thế giới hàu, giúp tăng cường sự ngon miệng.

Một sai lầm nghệ thuật

Chuyện liên kết con hàu với tình yêu và tính dục, cũng như xem nó là một loại thuốc kích dục (aphrosidiac), giúp ta có thể phăng lần nguồn gốc của nó về thời cổ đại Hy Lạp và Aphrodite, nữ thần tình yêu và hoan lạc (chuyển thành nữ thần Venus trong thần thoại La Mã sau này. Bà thường được miêu tả nằm trên một cái vỏ hàu. Cho nên, khó có thể tìm đâu ra một vị ‘quan thầy’ tốt hơn cho sự kết nối tình yêu và những con hàu ngoài Aphrodite với nhan sắc chim sa cá lặn, mắt xanh lả bóng dừa hoang dại (ăn cắp của bác Đinh Hùng một chút). Bà có nhiều người tình, và là nữ tư tế mà các ông làm tình với bà như là một hình thái tôn thờ. Chỉ riêng việc đản sanh của bà đã đầy kịch tính. Theo nhà thơ Hy Lạp Hesiod (khoảng 700 trCN), Cronus đã soán ngôi và thiến cha của ông là Uranus, thần của các vị thần và ném cái linga ấy vào đại dương. Của quý ấy bắt đầu tạo sóng và bọt biển. Aphrodite từ con sóng dữ đó sanh ra và nằm nôi trên một vỏ hàu. Một câu chuyện li kì, nhưng chẳng may là nhiều tranh vẽ, như bức ‘Cuộc đản sinh của thần Vệ Nữ của Botticelli’, lại tả bà ấy sanh trên một cái vỏ sò tai tượng. Nghệ thuật đã không trung thành với huyền thoại con hàu trong vấn đề đó.

Nguồn cung cấp hàu non cho Sài Gòn phong phú nhất là Cần Giờ. Cháo hàu nấu với hàu tươi là món hấp dẫn. Ảnh: Thu Nguyễn

Aphrodite đã vô thường, tình hàu càng vô thường hơn. Hàu là loài lưỡng tính, nghĩa là muốn đực là đực muốn cái là cái. Thậm chí trong một mùa sinh sản, chúng có thể chuyển từ đực sang cái và ngược lại. Con cái đẻ trứng trong cái vỏ mà chính nó tạo ra khi chọn nơi vĩnh cư bằng protein conchiolin của nó. Con đực ‘bắn máy bay’ vào nước. Tinh trùng theo dòng phiêu sinh, chui vào con cái, vậy là tinh và trứng gặp nhau… Mãi đến năm 1937 người ta mới biết được chuyện lưỡng giới của hàu. Và biết việc chuyển từ ‘máy bay’ sang ‘phi công’ dễ ợt. Còn chuyển từ ‘phi công’ thành ‘máy bay bà già’ khó khăn hơn nhiều.

Ai đã ăn con hàu đầu tiên?

Cody Cassidy, trong cuốn Ai đã ăn con hàu đầu tiên, căn cứ trên các dữ liệu khoa học lịch sử và khảo cổ, lập thuyết rằng ăn con hàu đầu tiên là một người phụ nữ. Là phụ nữ, vì cách đây 164 ngàn năm, phụ nữ được phân công hái lượm, còn đàn ông săn bắn. Phụ nữ này là một nhà thiên văn, vì cổ không thể lúc nào cũng phiêu lưu đi tìm bắt hàu, mà phải biết ‘trông trời, trông nước, trong mây’. Biết lúc nào triều rút thật xa để tìm đến cái bãi san hô bắt hàu.

Số là, vào mùa hè năm 2007, một nhóm các nhà khảo cổ học, dẫn đầu bởi Curtis Marean thuộc Đại học Bang Arizona, làm việc trong một loạt các hang động ở mũi phía nam của Nam châu Phi, đã tìm thấy bằng chứng hóa thạch về một nơi trú ẩn của người Homo sapiens 164.000 năm tuổi. Họ đã phát hiện ra tàn tích của than củi từ những ngọn lửa trại cổ đại, các công cụ bằng đá, sắc tố đỏ và quan trọng nhất là những cái vỏ hàu – bằng chứng sớm nhất cho ai đó đã ăn thịt hàu bất chấp sự nhầy nhụa. Nhưng theo Marean, vỏ sò có ý nghĩa nhiều hơn là một cái họng mạo hiểm. Ông tin rằng những loài giáp xác này là phần thưởng có thể ăn được của một quan sát thiên văn khó khăn và ít người biết đến của một nhà khoa học sống cách đây hơn 100.000 năm.

Cassidy đặt tên cho người phụ nữ này Oyster Gal, kiểu như ta ở bên cây Cầu, thì có tên là Tư Cầu. Theo ông, nếu người phụ nữ này ngồi chung xe buýt với bạn bây giờ, bạn sẽ không mất hồn, vì cổ đã giống người lắm rồi. Chỉ có điều sẽ mất hồn vì có thể cổ không mặc gì, hoặc cái thứ quái quỷ gì trang phục hang động Lacave – kiểu như áo dài Lemur, vì chưng hồi đó cây kim may bằng xương chưa ra đời.

Oyster Gal được xem là nhà khoa học, vì đã phát hiện ra dấu hiệu dự đoán sự xuất hiện của hàu. Dựa trên số lượng vỏ hàu được tìm thấy trong các hang động Pinnacle Point, Marean tin rằng Oyster Gal biết khi nào nên đi ra đại dương. Nói cách khác, cô học cách dự đoán thủy triều. Thủy triều siêu thấp ở cực nam của bờ biển châu Phi xảy ra trong vài giờ trong vài ngày mỗi tháng. Nhưng chúng không chỉ hiếm mà còn không nhất quán. Oyster Gal đã nắm được quy luật ấy…

Trở lại với nồi cháo hàu của chúng ta

Những người xếp hàng chờ cạy vỏ lấy thịt hàu là dân mê hầu đại. Nếu bạn bằng lòng với hầu cạy sẵn ngoài chợ, con cỡ vừa, thì món cháo nếu nấu đúng pháp cũng ngon chẳng kém là bao. Nồi cháo hàu muốn cho béo, nên chọn công thức bốn gạo tẻ một gạo nếp. Trước khi nấu cháo, nên rang gạo với dầu, muối và một ít đường. Hàu được tao trước khi cho vào nồi cháo, cấu trúc thịt sẽ ngon hơn, nhờ khi tao nó ám được hương thơm của hành phi và nước mắm. Dân miền Tây chắc chắn nồi cháo này có nước cốt dừa. Dân Thái Lan, nồi cháo sẽ có riềng băm. Riềng tạo ra vị đặc trưng cho nước cháo. Nhiêu đó đủ thơm và ngon muốn chết rồi!

Ngữ Yên

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.