Kỳ quan Ngũ Hành Sơn

Địa thế Ngũ Hành Sơn tại Trung Phần nước Việt Nam, tọa lạc tại tỉnh Quảng Nam, địa thế tỉnh Quảng Nam, là hình tròn thung lũng, từ bắc đến nam, núi non chờ chở bao phủ chung quanh.

Thích Hương Sơn

SGTC trích đăng lại phần mở đầu trong cuốn Lịch sử Ngũ Hành Sơn xuất bản tại Nam Việt Nam vào năm 1970. Một số đơn vị hành chánh hiện nay có thể đã thay đổi, nhưng SGTC giữ nguyên trạng trong bối cảnh của những năm 1970, khi tác giả biên soạn sách.

—0—

Hướng về đông bắc là núi Ngũ Hành Sơn, gần núi Tiên Trà, hướng bắc tỉnh này là núi Hải Vân, hướng nam là núi Trà Kiệu, hướng tây là dãy Trường Sơn. Khi người ta đi trên không phận nhìn thấy núi cao, biển rộng, địa thế của tỉnh Quảng Nam. Quan sát cảnh núi hùng vĩ, sơn thủy hữu tình. Hơn nữa người ta nhìn tổng quát: bốn phương tám hướng, hình thể của tỉnh Quảng Nam thời Ngũ Hành Sơn là dãy núi làm án bình phong cho toàn cảnh của tỉnh này.

Vị trí: Ngũ Hành Sơn thuộc tỉnh Quảng Nam, khoảng giữa Đà Nẵng và Hội An, giữa trời bể bao la đột nhiên mọc lên năm cụm núi: Kim sơn, Mộc sơn, Thủy sơn, Hỏa sơn và Thổ sơn.

Bên bờ biển Nam Hải với những bãi cát trắng mênh mông, hòa với cảnh trí của tạo vật bởi con sông Trường Giang ỏng ẹo, quanh co, phát nguyên từ Cao sơn, uốn mình theo địa thế của đất Ngũ Phụng Tề Phi, rồi đến cửa bể Đà Nẵng; trên bản đồ của đất Việt Nam, trừ Hương Tích Sơn (Bắc Việt) ra, không có tỉnh nào có những hiện tượng núi non kỳ lạ như núi Ngũ Hành Sơn (Non Nước xứ Quảng). Nơi đây đã từng làm nổi tiếng địa thế của tỉnh Quảng Nam và người hùng Quảng Nam xưa nay.

Nói đến núi non thì ở đâu cũng có non núi cả, nhưng Ngũ Hành Sơn có một đặc tính cho lịch sử đất nước Việt Nam. Sự hiện diện của Ngũ Hành Sơn đã tô điễm cho toàn nước Việt Nam nói chung và Quảng Nam nói riêng, là lịch sử hùng vĩ của đất Việt và người Việt. Như chúng tôi vừa mới trình bày, đâu đâu cùng có núi, đá, vì tạo hóa đã giăng bày các hiện tượng trong trời đất, nào là núi non đất đá, thù hình dị trạng, nhưng Ngũ Hành Sơn là nơi có nhiều hiện tượng kỳ quan tự nhiên, nó tiêu biểu cho sự huy hoàng của xứ sở và nhân vật lỗi lạc oai hùng.

Địa linh mới sinh ra nhơn kiệt, những phần đất có nhiều kỳ quan, những hiện tượng khác thường như thế là linh địa. Dù cho người Đông phương hay Tây phương cũng thế, đến một xứ nào, một nước nào họ thấy hình thể núi sông cảnh trí của nước đó, họ biết nay nước đó ra sao. Và nhơn vật tuấn tú, hào hùng ra sao? Vì thế địa linh mới sinh nhơn kiệt, non sông chung tú khí, non sông chung vượng khí, non nước đúc bởi nên người hùng vậy.

Cảnh trí danh thắng: Cách Đà Nẵng 8 cây số về hướng đông nam và vượt qua con sông Trường Giang, người ta thấy mọc lên trên bãi cát mênh mông gần bờ biển Tiên Trà, những hòn núi tuy không cao những có những vẻ đặc sắc kỳ lạ, đó là Ngũ Hành Sơn.

Cảnh trí nào hơn cảnh trí này
Bồng lai âu cũng hẳn là đây
Đá chen với núi màu năm sắc
Chùa nực hơi hương khói lộn mây
Ngư phủ gác cần ngơ mặt nước
Tiều phu chống búa dựa lưng cây
Nhìn xem phong cảnh ưa lòng khách
Khen bấy thợ trời khéo đắp xây.

Danh thắng này nằm gần làng Khoán Khoái (đông) thuộc ấp Sơn Thủy, phía đông bắc làng Hóa Khuê. Nhóm núi này có năm cụm sắp thành hai hàng, mỗi hàng hai ngọn nằm ngang từ bờ biển đến con sông Trường Giang, trên một diện tích rộng độ hai cây số vuông (2km2) và bề sâu độ 10.000m, giữa cảnh trời biển mênh mông, giữa một bãi cát trắng lăn tăn gợn sóng, bên giòng sông xanh uốn khúc. Ngũ Hành Sơn hiện lên gây một tương phản thú vị, làm ngạc nhiên những du khách đi tìm cảnh đẹp, với hình thù khác lạ, màu sắc biến chuyển theo thời tiết. Vẻ đẹp trầm tĩnh, Ngũ Hành Sơn có một sức quyến rũ lạ lùng, khiến cho du khách khi đi đến Quảng Nam hay Đà Nẵng mà không có cơ hội đến viếng thăm cảnh này thì thấy như mình đã phụ tình Non Nước.

Mặc dù sáu ngọn núi, nhưng đứng trên cao nhìn xuống người ta thấy chỉ có năm và nguòi ta chỉ đặt có năm tên! Kim sơn, Mộc sơn, Thổ sơn, Thủy sơn, và Hỏa sơn. Riêng về Hỏa sơn có hai ngọn là Dương Hỏa sơn và Âm Hỏa sơn. Từ xưa đến nay, nhóm núi này, đã được người ngoại quốc và người trong nước đặt cho rất nhiều tên. Đó cũng là một bằng chứng, chỉ sự quan trọng của chúng. Người Pháp gọi là Montagnes Marbres – núi Cẩm Thạch, Rochers Dufaifo – núi đá Hội An, Montagnes de Tourane – núi Đà Nẵng. Người Việt chịu ảnh hưởng Hán học, gọi nó bằng nhiều tên khách nhau: Ngũ Uẩn Sơn (Núi Năm Chòm), Phổ Đà Sơn, Núi Bạch Hoa Ngũ Chỉ (Năm Ngón Tây) vì đứng trên cao nhìn xuống nó giống năm ngón tay ấn xuống đất, người thường dân thì gọi bằng một tiếng giản dị nôm na nhưng không kém thơ mộng đó là Hòn Non Nước, núi Non Nước. Bây giờ người ta chỉ còn gọi cái tên mà vua Minh Mạng đã đặt là Ngũ Hành Sơn, hay người ta thường cho núi Non Nước cái tên thường gọi.

Khảo sát

Phù nhất thiên niên tiền
Ngũ hành nhất hải đảo
Nhất thiên niên hậu vị ngũ hành

Nghĩa là một ngàn năm về trước, Ngũ Hành Sơn là một hải đảo, một ngàn năm sau là Ngũ Hành Sơn. Ngũ Hành Sơn từ khi khai thiên lập địa nó là các hòn đảo (cù lao) mọc lên với bốn bề là nước trời, trải qua thời gian có lẽ vì sóng nước đánh mãi mãi với thời gian, nên sau này thấy những ngón cát trắng phau phau, in lẫn mặt biển, có lẽ trước tiên bờ biển xa xa ở tận ngoài bể khơi, lần lần bờ biển người ta thấy gần và cát trắng bắt đầu bao chung quanh những hòn núi, một việc tự nhiên dễ hiểu là bởi sóng đánh với thời gian lâu kiếp lâu đời đem cát bồi lần lần, bởi cát lẫn với sóng vỗ mãi của thời gian, bởi sự bồi lấp đó, nên bây giờ chúng ta thấy năm ngọn núi ở trong đất liền, trước đây người ta cho Ngũ Hành Sơn có nhiều hiện tượng lạ, là có nhiều khi trong chùa hoặc người địa phương tìm hiểu thấy những đồ vật ở tại các hang động, như thả quả bưởi quả bóng xuống hang, sau đó thấy vật nổi lên trên mặt biển. Như thế chúng ta thấy các hang động tại núi Ngũ Hành Sơn ăn thông ra biển và nước.

Bây giờ thường ngày du khách đăng sơn, phóng tầm mắt thấy cát trắng ở bờ biển nối liền nhau, như thể do cát bồi mà Ngũ Hành Sơn bây giờ nằm trong lục địa, hơn nữa chung quanh và kề cận các cụm núi đều là những cồn cát trắng bao la chen nhau, chung quanh độ hai mươi cây số ngàn, kể cả bốn bề của núi non, hiện tượng này cũng giống như non nước Ninh Bình, Bắc Việt. Tại Ninh Bình những cửa hang, người ta thường rước du khách đi bằng ghe, các cụm núi chung quanh những hiện tượng núi nước ăn thông giống nhau. Như thế việc khảo sát lịch sử núi Ngũ Hành Sơn là một cảnh thiên nhiên kỳ thắng của nước Việt Nam và tất nhiên đã có từ khi trời đất dựng nên muôn vật và trước kia là núi nước ăn liền, rồi sau dần dần sóng vỗ bồ thành Ngũ Hành Sơn với bãi cát trắng bao la.

Thần thoại

Người Chiêm Thành kể về sự hiện diện của Ngũ Hành Sơn: một vị ẩn sĩ sống giữa bãi cát, một hôm ngạc nhiên thấy nữ thần Naga đem đến cho mình một cái trứng. Trứng này thần Kim Qui canh giữ từ phía đông Đà Nẵng, để trừ những sự khuấy phá của ma quái, thần Kim Qui cho ông lão ẩn sĩ một cái móng. Cái trứng trở thành to lớn kỳ dị làm cho ông lão sợ. Thế rồi, một hôm, sau một giấc ngủ say, ông lão tỉnh dậy thì thấy một thiếu nữ từ cái trứng nở ra, cái vỏ trứng nở thành những trái núi, tức là Ngũ Hành Sơn. Ông lão và thiếu nữ giúp đỡ rất nhiều cho dân chúng trong vùng, nào bố thí cho người nghèo, chữa bệnh cho người đau, chống đỡ dân lành khỏi bị cướp phá. Vua Chàm nghe được câu chuyện ấy, sai quan đến hỏi thiếu nữ làm vợ. Từ đó lão ẩn sĩ cỡi Kim Quy biến lên trời.

Thích Hương Sơn

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.