Hà Nội Ngàn Năm Ăn Vặt

Ăn vặt là thói quen nghìn tuổi của người Hà Nội. Theo thời gian, ăn vặt đã trở thành nét đặc trưng của ẩm thực bình dân và phần nào ảnh hưởng tới nếp sinh hoạt và có thể cả tính cách người Hà Nội.

Như Mai – Đỗ Huân

Ăn vặt

HN

Không phải là ăn cơm dù có cơm,

Không phải là ăn nhậu dù có nhậu,

Không phải là ăn no tuy có thể ăn no,

là ngẫu hứng ăn,

là ăn không tuổi tác

và đâu có câu nệ đường phố, vỉa hè, ngõ nhỏ, ngồi xổm, lê la…

Với cách hiểu ăn vặt như thế thì có thể coi Hà Nội “Ngàn Năm Văn Vật” không chỉ là Thủ đô của xe máy mà còn là Thủ đô của quà vặt, ăn vặt.

Hà Nội ăn vặt có ở khắp nơi, càng phố nhỏ, ngõ hẻm càng sẵn ăn vặt. Nếu đã từng qua các thủ đô và thành phố các cường quốc ẩm thực, ăn nhậu trên thế giới, bạn có thể sẽ đồng ý rằng không đâu có đông và đa dạng ăn vặt như ở Hà Nội.

Từ tấm bé, trẻ em Hà Thành đã ăn cháo sườn gánh rong còn người già vẫn thường rủ nhau co ro ăn bánh trôi Tàu nghi ngút thơm nồng gừng mật vào những ngày rét mướt. Người Hà Nội sáng thay vì chào nhau: “Có khỏe không?” hoặc “Đi đâu đấy?”, họ vẫn chào nhau “Ăn gì chưa?”.

Hà Nội là… địa linh của quà vặt, của nếp ăn vặt nhiều đời.

Nơi giao nhau của các dòng sông. Nơi giao nhau của ăn vặt

Hướng nào Hà Nội cũng sông. Các dòng sông tụ về nơi đây và tạo ra Hà Nội – Thành phố nước mềm mại len lỏi biến hình. Theo các dòng sông mọi sản vật đổ về Hà Nội. Cũng theo các dòng sông, các tinh hoa, trong đó có tinh hoa quà vặt cũng về Hà Nội. Các dòng sông góp phần làm nên một trong những tính cách nổi bật của người Hà Nội: có vẻ tinh vi nhưng thực ra bản tính hiền hòa, muốn kết bạn hơn là gây gổ, không bản địa, dễ dàng tiếp nhận và chào đón tinh hoa, không thạo làm những điều to tát nhưng say mê sưu tầm, hội hè, chè chén, lang bang và đặc biệt… ăn vặt. Cũng chính vì tính cách này mà Hà Nội đón nhận, chọn lựa và làm mới những món ăn tinh túy khắp nơi: Nem Sài Gòn, Chè Huế, lẩu Mắm Nam Bộ, Phở Nam Định, Cơm Lam Tây Bắc; Cháo Lươn Nghệ An…, tất cả đều có mặt nơi đây.

36 phố phường ăn vặt

Dù là thành phố nhơ nhỡ, nhưng Thăng Long xưa và Hà Nội nay vẫn giống một cái làng to với đường ngang, ngõ tắt, dân chúng ưa hội hè, đình đám, cỗ bàn. Trước khi có phố, Hà Nội là tập hợp của các phường hội sản xuất tiêu thụ nhỏ lẻ bận bịu, nhộn nhịp. Những con người, cả chủ và thợ “đầu tắt mặt tối” phù hợp với ăn nhanh, ăn ngẫu hứng để tiết kiệm thời gian, để hồi sức chạy việc. Rồi các dịch vụ ăn đủ loại nhiều lên nhằm đáp ứng kịp thời các nhu cầu ăn uống của phường hội. Phải chăng ăn vặt bắt nguồn cũng từ đây?

Người đi xa Hà Nội vẫn nhớ về tiếng mời gọi bánh Khúc âm vang trong đêm khuya ngóc ngách phố phường, ngõ hẻm, vẫn thèm mấy quả ô mai sấu gừng êm nồng trong miệng những ngày đông. Những ngõ phố nhỏ xíu, đường vào bé tý tẹo, hai xe lách nhau là khó, không mặt tiền hiện đại, cũ mèm, tróc vôi vữa là hình ảnh đặc trưng của các ngõ phố cũ cổ Hà Nội. Đó là vương quốc của nếp sinh hoạt nhỏ bé, linh hoạt. Là vương quốc của đủ loại ăn vặt.

Kẻ Chợ sinh sống bằng ăn vặt

Từ ngày xưa những người nông dân có nghề thủ công, có sản vật, thoát ly đồng ruộng ra Hà Nội làm nghề, làm dịch vụ được gọi là Kẻ chợ. Họ dựa vào chợ búa, phường hội để làm ăn sinh sống. Nhiều người trong số họ sống bằng bán quà vặt. Bánh Giò, bánh Đúc, Cốm, Giò Chả, bún Ốc… có nguồn gốc thôn quê sau mới được những người bán ra thuê, mua nhà lập thành cửa hàng, cửa hiệu. Vì gốc rễ là làng xã nên Hà Nội kém luật nhưng lệ lại nhiều. Một trong những lệ phổ biến là “Buôn có bạn, bán có phường” dựa vào nhau, dùng dịch vụ, sản phẩm của nhau. Trước khi bán cho thiên hạ, họ ăn quà vặt của nhau như một cách tương thân, tương hỗ.

Đầu thế kỷ 20, nội thành Hà Nội chỉ có loanh quanh khoảng 150.000 dân. Hiện tại diện tích nội thành tăng gấp ba nhưng dân số tăng cỡ 20 lần (!), tức là khoảng gần 3 triệu. Người khôn của khó, nhiều người, đặc biệt ở các khu phố cổ loanh quanh sinh sống bằng các dịch vụ, trong đó đương nhiên có ăn vặt. Vì sinh nhai, cạnh tranh, dân quà vặt luôn sáng kiến học hỏi, chế tác các món ăn dân dã hấp dẫn với giá phải chăng. Điều này khiến cho hang cùng ngõ hẻm Hà Nội đâu đâu ta cũng có thể ăn vặt.

Mỗi món quà vặt là một câu chuyện nhỏ của lịch sử sinh tồn Hà Nội.

Ăn vặt – Một nét ăn cũng là một nét lịch sử Hà Nội.

Như Mai – Đỗ Huân

Nguồn: https://www.smashwords.com/books/view/412065

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.