Sách của Nguyễn Đổng Chi bị đạo văn ở Miền Nam trước 75

Vào năm 1956, nghĩa là chỉ sau cuộc di cư hơn một năm, ông Nguyễn Đổng Chi ra mắt quyển Lược khảo về thần thoại Việt Nam, nhà xuất bản Văn Sử Địa, Hà Nội. Sách in 4.150 cuốn, dày 182 trang tại nhà in Tiến Bộ số 175 đường Nguyễn Thái Học, Hà Nội. In xong ngày 10/8/1956.

Nguyễn Văn Lục

Đây là một tác phẩm có giá trị, kết quả nhiều năm nghiên cứu của Nguyễn Đổng Chi, sưu tầm các thần thoại dân gian Việt Nam rất công phu.

Làm thế nào nó đã được đưa vào miền Nam sau 1954? Có thể cuốn sách đã được qua trung gian của Ủy ban Quốc tế Kiểm soát Đình chiến, sau đó được giao cho Bộ Thông tin lưu trữ làm tài liệu tham khảo.

Sách đạo văn của Hoàng Trọng Miên, Saigòn 1957

Và câu chuyện đạo văn đã xảy ra như thế nào? Ai đạo văn? Và ai đã khám phá ra câu chuyện đạo văn? Rất may, một số nhân chứng nay vẫn còn và có thể giúp giải đáp các vấn nạn trên…

Nhà văn Uyên Thao, hiện đang sống ở Hoa Thịnh Đốn, trông coi Tủ sách Tiếng Quê Hương, là người biết rõ đầu đuôi sự vụ. Chính Uyên Thao là người đầu tiên phát giác ra vụ đạo văn không tiền khoáng hậu này.

Theo Uyên Thao, lúc đó ông đang làm Tổng Thư ký tờ Sinh Lực, chủ nhiệm là ông Võ Văn Trưng. Khi đọc cuốn sách biên khảo Việt Nam Văn Học Toàn Thư do tác giả Hoàng Trọng Miên biên soạn xuất bản năm 1959, Uyên Thao thấy có giá trị sưu tầm công phu với nhiều hình ảnh, tài liệu đính kèm. Ngoài ra, theo Nhị Linh, cuốn Việt Nam Văn Học Toàn Thư” này còn có lời tựa của Tam Ích.

Cuốn sách gồm hai tập, do nhà Kim Lai in ấn rất đẹp và trang trọng, bìa in hình rồng vàng có kim nhũ, dày hơn 1.000 trang.

Vẫn theo Uyên Thao, một hôm ông đến văn phòng ông Thái “Trắng” (Bộ Thông tin), nơi có lưu trữ nhiều sách từ Hà Nội. Ông Thái cho Uyên Thao mượn quyển Lược khảo về thần thoại Việt Nam, từ đó Uyên Thao mới khám phá ra Hoàng Trọng Miên đã sao chép nguyên văn toàn bộ cuốn sách của tác giả Nguyễn Đổng Chi, chỉ đổi tên sách. Và chữ “Thần thoại” thì đem xuống cuối bìa sách, ghi chữ nhỏ.

Và Uyên Thao nói ông đã viết bài phanh phui vụ đạo văn của Hoàng Trọng Miên. Tuy nhiên hiện nay, chưa có điều kiện để có thể tìm lại bài viết của Uyên Thao.

Theo nhà văn Thế Phong, “Bộ Thông Tin yêu cầu chủ nhiệm Võ Văn Trưng thay tổng thư ký nguyệt san Sinh Lực (Uyên Thao) – với lý do đã đăng bài bút chiến của Thế Phong trả lời tạp chí Văn hữu (cơ quan Văn hoá Vụ/Bộ Thông tin), gây hoang mang dư luận”.

Ông Hoàng Trọng Miên lúc bấy giờ cũng trông coi tờ Văn Hữu của ông Nguyễn Duy Miễn.

Theo Uyên Thao, Hoàng Trọng Miên do không đủ năng lực viết, nhưng lại hám danh, tưởng rằng không ai có thể biết đến tác phẩm của Nguyễn Đổng Chi, một tác giả miền Bắc, nên đã cóp nguyên xi và khai sinh cho nó một cái tên mới: Việt Nam Văn Học Toàn thư và cố tình bỏ quên hai chữ “Thần Thoại”. Thần thoại là nội dung chính cuốn sách của ông Nguyễn Đổng Chi, không thể bỏ đi. Nhưng ông Hoàng Trọng Miên “sắp xếp” bằng cách đặt chữ “Thần Thoại” vào cuối quyển Việt Nam Văn Học Toàn thư của mình.

Tuy nhiên, hai chữ “Thần Thoại” dù có thêm vào ở cuối bìa sách của Hoàng Trọng Miên, thực sự cũng không giải quyết được gì cả. Bởi chính tác giả Nguyễn Đổng Chi đã đổi tên Lược khảo về thần thoại Việt Nam thành Lược khảo văn học toàn thư. Đáng hổ thẹn là sau này, tác phẩm sao chép Việt Nam Văn Học Toàn thư của Hoàng Trọng Miên đã được giải thưởng nhất Văn chương toàn quốc Việt Nam Cộng Hòa. Có nhiều lời khen tặng, đến cả cơ quan Văn hóa vụ của ông Nguyễn Duy Miễn; cơ quan này trực thuộc Bộ Thông tin.

Cũng theo Uyên Thao, ông Nguyễn Duy Miễn sau khi được biết Uyên Thao là người tố giác chuyện đạo văn này đã dùng quyền hành của Bộ Thông tin, gây áp lực yêu cầu chủ nhiệm Võ Văn Trưng cách chức Uyên Thao ra khỏi chức vụ Tổng thư ký. Việc cách chức này là một hình thức sa thải.

Đường Bá Bổn (một bút danh của nhà văn Thế Phong), người chính thức viết bài tố giác Hoàng Trọng Miên trên tờ Văn hoá Á châu cũng bị vạ lây (ông chỉ cho biết là bị nghỉ làm biên tập viên). Nguyễn Đăng Thục, người chủ trương tờ Văn hoá Á châu cũng mất chức chủ bút vì cho đăng bài viết của Đường Bá Bổn. Sau đó giáo sư Lê Thành Trị thay thế vào năm 1961 nhưng cụ Nguyễn Đăng Thục vẫn còn giữ chức Chủ tịch hội Văn Hóa Á Châu.

Nhưng điều trớ trêu hơn cả, là người hết lời ca tụng cuốn sách của Hoàng Trọng Miên lại là nhà văn Nguyễn Mạnh Côn, tức Nguyễn Kiên Trung, tác giả quyển Đem tâm tình viết lịch sử nổi tiếng thời đó.

Xin trích dẫn một đoạn văn tán thưởng của nhà văn Nguyễn Mạnh Côn:

“Từ ngót một năm nay trở về trước tôi thường gặp thế bí vì mấy đứa nhỏ đuổi theo đòi kể chuyện. Tôi đã kể nhưng cũng đã quên nhiều trong số những chuyện tôi nghe từ thuở nhỏ. Thành thử mỗi lần không nghĩ ra, phải từ chối con tôi, là trong đáy lòng tôi lại có một chút gì xót xa, một chút gì hối hận rằng bởi lỗi tại mình, một phần nào mà làm thiệt hại cho đời sau một gia tài vô giá. Thì anh Hoàng đã giải cho tôi một mối hận lòng đó. Từ mấy tháng nay các con tôi cũng vui vẻ gia đình tôi cũng đầm ấm, ngay đến vợ chồng tôi cũng hoan hỉ. Tôi thiết tưởng trong sự lo lắng bảo toàn văn học nước nhà anh Hoàng Trọng Miên vì biết đến tác dụng như vậy của tác phẩm anh tất cũng lấy làm vui thích. Vì đó là một lời ngợi khen mà có lẽ đến suốt đời một người đọc sách chỉ viết ra có một lần”.

Lời phê bình của Nguyễn Mạnh Côn, dưới góc độ nhận thức của một độc giả với một tác phẩm biên khảo quá hời hợt, lạc đề vì một lẽ đơn giản, ông chưa đọc cuốn sách của Hoàng Trọng Miên lẫn quyển của Nguyễn Đổng Chi.

Sau đó đến lượt tờ Văn Hóa Á Châu, số 18, 1960 đăng bài điểm sách của Đường Bá Bổn (tức nhà văn Thế Phong) phê bình cuốn Việt Nam Văn Học Toàn Thư của Hoàng Trọng Miên,

Xin nói rõ thêm, theo Uyên Thao, chính anh đã đưa cuốn sách của Nguyễn Đổng Chi cho Thế Phong để viết bài. Thế Phong ký tên hiệu là Đường Bá Bổn. Câu chuyện đạo văn của Hoàng Trọng Miên bị đổ bể thêm ra một lần nữa.

Tức tối vì có người phát giác ra sự gian trá của mình, Hoàng Trọng Miên ký tên giả là Hoàng Nhị Giang bêu xấu Đường Bá Bổn viết văn “là để cho phụ nữ yêu, là để cho đời khỏi quên mất khi bị đưa vào trại tế bần”.

Một lần nữa, Nguyễn Duy Miễn lại hỗ trợ Hoàng Trọng Miên, cho đăng bài của Hoàng Nhị Giang trên Văn Hữu.

Riêng nhà văn Nguyễn Mạnh Côn sau đó đã thú nhận lỗi lầm của mình khi giới thiệu cuốn sách của Hoàng Trọng Miên như sau:

“Hồi đó tôi mới đến làm chủ bút tờ Văn Hữu, tờ nguyệt san này mới chỉ sắp ra số 2. Mọi sự giao dịch giữa tôi và ông chủ nhiệm đều tốt đẹp. Đến một buổi tối, ông đến chơi nhà tôi, nói chuyện công việc một lúc rồi ông nhắc đến cuốn sách của Hoàng Trọng Miên và cho tôi biết rằng, trong Tờ Văn Hóa Á Châu (chủ nhiệm Nguyễn Đăng Thục) có bài cáo buộc Hoàng Trọng Miên. Ông ngỏ ý yêu cầu tôi bênh vực họ Hoàng. Tôi nhận lời, hoàn toàn tin một là vào quyền hạn của ông chủ nhiệm, hai là sự ngay thẳng của ông ấy.

Sơ xuất nặng nề nhất của tôi là, tôi không biết rằng cuốn sách của Hoàng Trọng Miên, chính là cơ quan giúp vốn cho ấn hành lại là tờ Văn Hữu. Tôi chỉ vùi đầu vào đọc bài của Thế Phong (ký Đường Bá Bổn) mà lúc đó tôi cũng không hỏi về cuốn sách của Hoàng Trọng Miên. Thế rồi tôi viết bài bênh vực Hoàng Trọng Miên và tấn công Thế Phong. Bởi đúng như tôi viết trong bài của tôi trong lúc đó, tôi không có cuốn sách của Nguyễn Đổng Chi, nhưng tôi bênh vực Hoàng Trọng Miên, bởi bài tấn công Hoàng Trọng Miên viết kém quá. Tôi cứ suy lối viết văn mà đoán tác giả còn đi học và dùng luôn chữ “em” để chỉ, mặc dầu tôi không có ác ý mà đọc lên rõ ràng có ác ý. Bài của tôi đăng lên báo rồi tôi mới biết một là tác giả là người, dù còn trẻ, dù mới viết văn có thể là đồng nghiệp đối với tôi, hai là cuốn sách của Hoàng Trọng Miên quả có giống cuốn sách của Nguyễn Đổng Chi, đủ giống để được gọi là đạo văn. Tôi biết thế rồi thì ân hận lắm và sau đó tôi đã đi với Đỗ Tốn (tác giả “Hoa vông vang”) đến gặp và xin lỗi Thế Phong ở nhà hàng Thiên Thai”.

Tôi vốn rất trân trọng văn nghiệp và thương tiếc sự ra đi của Nguyễn Mạnh Côn. Và phải nhìn nhận rằng, ông đã có một thái độ phục thiện và cử chỉ đẹp.

Nguyễn Mạnh Côn chê Đường Bá Bổn viết “thấp”. Tôi cho là không công bằng. Tôi đã đọc bài viết của Đường Bá Bổn trong Hiện tình văn nghệ miền Nam 1957-1961. Khi đó tác giả là một người trẻ dưới 25, đã tỉ mỉ đọc và liệt kê, so sánh hai dàn bài, so sánh nội dung hai cuốn sách, hai quan điểm về thần thoại, từ đó nêu rõ lối tiểu xảo “lưu manh vặt” của Hoàng Trọng Miên khi đổi ngược vị trí dàn bài để đánh lừa người đọc.

Người Việt Nam thời bấy giờ ở cả hai miền đất nước chưa có mấy ai có điều kiện học hỏi về các chuyên ngành để có thể nghiên cứu, giải lý, cắt nghĩa, tìm ra nguyên ủy các huyền thoại dân gian như các nhà nghiên cứu văn hóa ngoại quốc thường làm. Giải lý huyền thoại đòi hỏi kiến thức của nhiều chuyên ngành như xã hội học, địa lý, nhân văn, ngôn ngữ học, phân tâm học, nhân chủng học, v.v..

Trong khi đó, Nguyễn Mạnh Côn chỉ hiểu một cách đơn thuần huyền thoại như là những câu truyện dân gian kể lại cho con cháu nghe cho vui. Hiểu như thế cũng không sai nhưng đó không phải là cách hiểu của người chuyên ngành, hạ thấp giá trị nghiên cứu của tác phẩm.

Phần tôi, tôi phải gọi Hoàng Trọng Miên là một thứ “đạo chích” văn nghệ. Lần đầu tiên, tôi phải dùng cụm từ này, vì nó xứng đáng với một người cầm bút tệ như thế của miền Nam.

Tệ hại hơn nữa là hậu duệ sau này lại tiếp tục cho tái bản sách của Hoàng Trọng Miên.

Tôi cũng sưu tập được lá thư “cậy đăng” của Hoàng Trọng Miên trên tờ Bách Khoa, nội dung chỉ tìm cách chạy tội, một thứ ngụy biện.

Bài viết mang tựa đề, Chung quanh bộ sách “Việt Nam Văn Học Toàn Thư”. Bách Khoa ghi chú rõ, “Bài cậy đăng. Tiếng nói của tác giả Hoàng Trọng Miên”.

“Từ ngày bộ sách Việt Nam Văn Học Toàn Thư ra đời, ngoài những lời giới thiệu nồng hậu của các báo Việt, Pháp, một nhà văn viết văn hay viết về học thuật đã nói đến. Khen hay chê là quyền của dư luận: một tác giả đẻ một đứa con tinh thần rồi, thì đứa con ấy thuộc về thiên hạ trên phương diện phê phán. Đối với lời khen hay chê, tác giả đều cám ơn: lời khen có tác dụng khuyến khích; lời chê, nếu đúng, giúp tác giả nghiên cứa sửa đổi khuyết điểm. Tựu trung, có những lời phê bình mà chúng tôi cần có một vài lời để trả lời: một là để trình một lời giải thích chung, hai là để thưa với các bạn đọc chỉ nghe một tiếng chuông, ba là để định luôn một vài vấn đề nguyên tắc trong kỹ thuật viết sách cảo luận hay sáng tác”.

Trong suốt hai trang lá thư cậy đăng, Hoàng Trọng Miên đủ mánh lới không nhắc gì đến vụ đạo văn, đến bài tố cáo của Uyên Thao và bài viết của Đường Bá Bổn. Hoàng Trọng Miên chỉ tự vẽ ra nguyên tắc làm nghiên cứu của ông, cũng giống như công việc Nguyễn Văn Tố, Đào Duy Anh đã làm.

Câu kết luận, Hoàng Trọng Miên viết:

“Sao lại có người cứ cố gán cho chúng tôi giấu ám ý trong sách, trong lúc chúng tôi công khai phụng sự nền văn hóa tự do của dân tộc mà bằng chứng rất cụ thể? T.B.- Trên vấn đề này, chúng tôi chỉ lên tiếng một lần, lần thứ nhất mà cũng là lần cuối”.

Hoàng Trọng Miên phải có đủ can đảm và liêm sỷ mới có thể viết một lá thư như thế, phủ nhận gián tiếp chuyện đạo văn. Sách của Hoàng Trọng Miên vẫn công khai được bày bán tại các tiệm sách và vỉa hè Sài Gòn. Đáng lẽ chính quyền nên có biện pháp thu hồi mới phải, ngay cả Giải thưởng văn chương toàn quốc đã trao cho Hoàng Trọng Miên.

Nghị định số 213 GĐ/NĐ ra ngày 5/2/1957 phải có thêm điều lệ, nếu tác phẩm sau khi được phát giải mà có vấn đề, thì phải có quy định thu hồi lại giải thưởng. Nếu không làm gì, hóa ra những giải thưởng này giá trị không bằng tấm giấy lộn? Cái di hại của trường hợp Nguyễn Duy Miễn – Hoàng Trọng Miên là sau này, tất cả những gì liên quan giữa văn học và chính quyền, thì đều bị hoài nghi và đánh giá thấp, nhất là các giải thưởng xuất pháp từ chính quyền, thì dù tác phẩm có thể khá đi nữa, cũng có nhiều khả năng không ai mua và bị bày bán ở lề đường.

Sau này, Mai Thảo kể ông Bình Nguyên Lộc được mời chấm giải Văn Chương toàn quốc. Bình Nguyên Lộc lấy cớ nọ cớ kia để từ chối, rất ư là khôi hài: Vì bệnh cao máu nên không leo nổi lên bậc thềm của dinh Độc Lập! Mai Thảo viết rất có ý nghĩa, “Năm đó ông không vào dinh Độc Lập được thật. Những bậc thềm cao quá cho tài viết hàng đầu”. (9)

Giải thưởng, thay vì làm vinh danh cho tác giả và nền văn học của miền Nam, đã mang tới tác dụng hoàn toàn ngược lại.

Nguyễn Văn Lục

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.